Blik op femicide: het begrip onder de loep

Wat je leest in dit artikel
Op 15 april 2026 vond een nieuwe editie van Kennismakers plaats. Hierin werd onderzocht en besproken wat femicide is, wat de mogelijke blinde vlekken van dit containerbegrip zijn en wat we kunnen doen. Welk beleid wordt momenteel opgesteld om gendergerelateerd geweld aan te pakken, en wat is werkelijk effectief?

Over de serie Kennismakers
Zijn narcisten aan de macht? Heeft gentech de toekomst? Gaan we gezond oud worden met de zorgrobot? In Kennismakers leggen De Balie en Regieorgaan SIA actuele maatschappelijke vraagstukken tegen de lat van de laatste inzichten uit de wereld van wetenschap en onderzoek. In gesprek met onderzoekers, spraak- en opiniemakers en het publiek over de kennis die onze samenleving verandert.

Maak kennis met de sprekers

De avond begon met een lezing van lector Janine Janssen. Daarna volgde een discussie met de andere tafelgasten, waarvan ook het publiek het laatste kwartier onderdeel was. Expertises vlogen over en weer. Soms laaide de discussie op, maar de gedeelde noemer was duidelijk: het moet beter met de veiligheid van vrouwen in Nederland. Hoe we daaraan kunnen bijdragen, begint met een beter begrip van de term femicide.

Janine Janssen - Lector Geweld in Afhankelijkheidsrelaties bij Avans Hogeschool en de Politieacademie, hoofd onderzoek bij het Landelijk Expertise Centrum Eergerelateerd Geweld van de Nationale Politie en hoogleraar Criminologie & Rechtsantropologie aan de Open Universiteit
Songül Mutluer – Kamerlid PRO
Saskia belleman – Rechtbankverslaggeefster De Telegraaf
Barbara Godwaldt – Specialist intieme terreur en femicide bij de Blijf Groep

Analytische precisie helpt bij preventie

Femicide wordt meestal gedefinieerd als dodelijk geweld in de relationele sfeer en soms daarbuiten. Maar klopt dat wel? Hoe zit het bijvoorbeeld bij andere vormen van dodelijk geweld? Denk aan mensenhandel en vrouwenbesnijdenis. Femicide is meer dan slachtofferschap van vrouwen. Het is het doden van vrouwen omdat ze vrouw zijn. Maar is dat dan het belangrijkste motief bij bijvoorbeeld huiselijk en eergerelateerd geweld? Het blijkt in de praktijk niet makkelijk om duidelijk te maken dat zulk geweld hoofdzakelijk gemotiveerd is door bepaalde ideeën over vrouwen.

Janssen pleitte in haar lezing daarom voor een beter begrip van de term femicide en aandacht voor de context. Dat helpt namelijk bij preventie. Om motieven tijdig te kunnen signaleren moeten we oog hebben voor verschillende oorzaken, zoals mentale problemen of schulden. Maar ook professionals moeten een stem aan tafel krijgen. Wat hebben zij nodig om hun werk goed te kunnen doen?

Problematische cijfers

Het CBS registreert cijfers over moord en doodslag, ingedeeld op sekse. Terwijl femicide iets zegt over gender. Cijfers laten zien dat mannen vaker het leven laten dan vrouwen. Maar het laat ook zien dat vrouwen veel vaker sterven door toedoen van hun partner of ex-partner. Daar waar het veilig zou moeten zijn – thuis – is het voor vrouwen dus veel minder veilig. Dat is een akelige constatering. De cijfers laten echter niet zien dat vrouwbeelden daarbij een rol hebben gespeeld. Om daar harde uitspraken over te kunnen doen zouden we andere soorten gegevens moeten verzamelen.

Ook is er nu een grote nadruk op dodelijk geweld. Gezien de impact is dat ook goed te begrijpen. Het afgelopen jaar zijn er ongeveer honderd mensen gedood. In datzelfde jaar hadden we ongeveer 1,3 miljoen slachtoffers van huiselijk geweld. Dat blijft nu vaak onder de radar. Aandacht voor deze zaken is juist heel belangrijk. Niet alleen om femicide te voorkomen, maar ook in de volle breedte. De impact van huiselijk geweld is enorm: mensen nemen zulk trauma mee van generatie op generatie. Met nog meer (dodelijk) geweld als mogelijk gevolg.

quote ‘’Er is een ongelofelijke geweldsgolf die door onze samenleving raast en die een enorme impact heeft. Als we ons meer willen focussen op preventie van dodelijk geweld, moeten we ons ook veel meer vastbijten in zaken van huiselijk geweld zonder dodelijke afloop." - Janine Janssen, lector Geweld in Afhankelijkheidsrelaties bij Avans Hogeschool.

De professionals die femicide moeten aanpakken staan enorm onder druk. Bovendien is femicide geen incident, maar een patroon. En om een patroon te kunnen veranderen, moeten professionals tijd en middelen krijgen om daarin te investeren. We moeten dus ook kritisch kijken – met de politiek – naar de randvoorwaarden waaronder dit werk uitgevoerd moet worden, en de problemen van het systeem niet afwentelen op de individuele professional, klonk de oproep van Janssen.

Waar Janssen voor pleit is structurele aandacht voor verschillende patronen bij geweld in afhankelijkheidsrelaties. Om welke vormen van geweld gaat het? We moeten niet alles op één hoop vegen, maar ons realiseren dat er verschillende routes zijn naar dodelijk eergerelateerd geweld of dodelijke partnerstalking. Dat valt nu allemaal onder femicide. Het beter herkennen van de overeenkomsten en verschillen tussen die vormen van geweld helpt om signalen eerder te herkennen. Niet minder ambitie, maar meer precisie.

De term femicide en de kracht van taal

Werkt de term femicide dan wel? Janssen liet zien dat er veel verschillende soorten geweld (met elk hun eigen patronen) onder het begrip femicide vallen. In het buitenland valt ook vrouwenbesnijdenis met dodelijke afloop onder femicide. ‘Moeten we niet gewoon zeggen wat het is, namelijk vrouwenmoord?’, klonk de vraag van Saskia Belleman.

Qua juistheid van de term viel op: femicide wordt vaak familiedrama, eerwraak en crime passionnel genoemd. Maar dat impliceert dat het een privéprobleem is. Dat verdoezelt de waarheid: het is moord. Woordkeuze, taal en een goed begrip doen er dus toe. Toch heeft het begrip femicide er wel voor gezorgd dat er meer maatschappelijke aandacht voor is. En laat een gedeeld begrip zien dat het in Nederland een groot probleem is. Dat werkt ook door in de politiek: femicide geeft een frame om er meer aandacht op te vestigen en er minder verdeeld naar te kijken.

Quote ‘’Ik was heel blij met de term femicide. Maar als je heel precies wil zijn, ook met maatregelen, moeten we preciezer zijn in categorisering. ‘‘- Songül Mutluer, kamerlid PRO

Femicide in de wet

In Nederland valt femicide nog steeds onder de bestaande juridische bepalingen voor moord en doodslag. Maar volstaat dat wel? Nu we een gedeeld begrip hanteren, zou de ernst ervan beter zichtbaar moeten worden gemaakt in ons strafrecht. Als femicide wordt opgenomen als strafverzwarende omstandigheid in het wetboek wordt er bovendien beter onderscheid gemaakt in de verschillende typen moord en doodslag.

Wetgeving is ontstaan om ons als samenleving veilig te laten voelen. Als partnermoord wordt weggecijferd als doodslag is dat enorm pijnlijk voor nabestaanden. Ook vraagt de samenleving nu om een andere kwalificatie. Dat wil niet zeggen dat we harder moeten straffen, maar dat we preciezer moeten kwalificeren. Een duidelijke kwalificatie doet recht aan de context van gendergerelateerd geweld, vergroot de erkenning voor nabestaanden en helpt om gerichter beleid te maken en preventie te verbeteren.

Quote ’We moeten een signaal aan de maatschappij afgeven. Dat kunnen we doen door femicide op te nemen in de wet. ‘’- Saskia Belleman, rechtbankverslaggeefster De Telegraaf.

De complexiteit vraagt om specialisten

De zaken rond femicide zijn vaak enorm complex. Dat leidt in sommige gevallen bij professionals tot handelingsverlegenheid: ze weten niet waar ze moeten beginnen en zijn bovendien bang om dingen fout te doen. Daarom is er behoefte aan specialisme: speciale teams die tijd, middelen en ruimte krijgen om zich te focussen op femicide en alle signalen die daaraan voorafgaan. Ook klonk de oproep om bewustzijn hierover te versterken: neem kennis erover op in curricula van alle zorg- en veiligheidsopleidingen. Dat gebeurt nu al bij sommige opleidingen; er is een handboek huiselijk geweld dat gebruikt wordt in het onderwijs. Ook zouden eerstelijnsorganisaties zoals de politie en Veilig Thuis makkelijker informatie moeten kunnen uitwisselen.

De gedeelde noemer was duidelijk: de signalen voor femicide beginnen veel eerder. Door die eerder te herkennen, een gedeeld, gespecificeerd begrip te hanteren en meer middelen beschikbaar te stellen zouden professionals beter kunnen ingrijpen bij alle vormen van huiselijk geweld. En hoewel er nog veel werk aan de winkel is – en de term femicide nog verfijning behoeft – wordt het gesprek erover gevoerd en bewustzijn vergroot. Zowel vanavond aan tafel als in de politiek. En dat is een grote stap in de goede richting.

Quote ’Er is geen een nabestaande die wil dat alleen femicide aangepakt wordt. Iedereen wil dat alle vormen van huiselijk geweld stoppen. We hopen dat het op de kaart zetten van femicide zal bewerkstelligen dat alle andere vormen van huiselijk geweld de aandacht krijgen die ze verdienen.’’ - Barbara Godwaldt, specialist intieme terreur en femicide bij de Blijf Groep

Meer weten? Bekijk hier de volledige tweede editie over femicide van de serie Kennismakers.