Circulaire Maatschappelijke Innovatie: over de sociale dimensie van circulaire innovatie

Wat je leest in dit artikel
Duurzaamheidsinitiatieven zijn goed voor de natuur. Vaak hebben ze nog een andere functie: denk aan economisch of sociaal welzijn. In het project Circulair Society Innovation (CSI) werken onderzoekers internationaal samen door om projecten te analyseren die een bijdrage leveren aan de circulariteit en het sociaal welzijn van inwoners. Hogeschool Utrecht doet dat in Nederland.

Over het onderzoek
Binnen het internationale onderzoeksproject Circulair Society Innovation kijken onderzoekers hoe circulaire initiatieven – in Greater Manchester, Londen, Utrecht, Turku en Chicago – kunnen bijdragen aan sociale rechtvaardigheid, inclusiviteit en welzijn. In Utrecht richten onderzoekers zich op lokale casestudies van initiatieven die circulaire economie combineren met maatschappelijke impact.

Even voorstellen

Suzanne van Osch is onderzoeker binnen het lectoraat Building Future Cities en het kenniscentrum Smart Sustainable Cities van Hogeschool Utrecht. Ze draagt met multidisciplinair onderzoek bij aan duurzame ontwikkeling van steden als leefomgeving waar mensen optimaal kunnen wonen en leven.

Van Osch: “Ik studeerde European Studies (bestuurskunde) aan de Universiteit Twente en deed een master Environment en Resource management aan de Vrije Universiteit Amsterdam. Ik promoveerde in Ierland aan de University of Galway met een onderzoek naar duurzame aquacultuurtechnieken. Na tien jaar ben ik terug naar Nederland verhuisd en ging ik me meer bezighouden met duurzame voedselsystemen en duurzaamheidsvraagstukken. Dat deed ik een paar jaar voor universiteiten. Dat vond ik erg leuk, maar ik merkte al snel dat ik hou van praktijkgericht onderzoek. Dat raakt echt aan het dagelijks leven van mensen. Ik geloof dat dat meer impact maakt dan theoretisch onderzoek, dus daarom heb ik de overstap gemaakt naar Hogeschool Utrecht. Daar werk ik nu als onderzoeker circulaire leefomgeving.”

Circulair Society Innovation

Binnen het project Circulair Society Innovation wordt onderzocht hoe plekken rechtvaardiger, inclusiever en milieuvriendelijker kunnen worden door het ontwikkelen, implementeren en opschalen van circulaire maatschappelijke innovaties.

Van Osch: “Circulair society innovations (CSI) zijn initiatieven die zich richten op het creëren van een eerlijke, inclusieve en duurzame manier van leven. Juist op lokaal niveau. We zoeken daarin naar projecten op het snijvlak van circulariteit en sociale doelen. Er is natuurlijk al veel aandacht voor sociale doelen, zoals armoedebestrijding of toegang tot gezond eten. En circulariteit is een thema dat ook aandacht krijgt vanuit verschillende hoeken, maar deze thema’s worden nu nog veelal los van elkaar bekeken.

Wij zoeken naar projecten die zowel circulariteit als sociale doelen nastreven. Daar is nog weinig over bekend. We kijken nu in verschillende steden in Europa en de Verenigde Staten welke initiatieven er vanuit burgers zelf zijn opgericht, hoe ze zijn ontstaan en hoe ze functioneren. En of ze eventueel opgeschaald kunnen worden.”

“In het eerste jaar van ons onderzoek maakten we een overzicht van lokaal opgerichte burgerinitiatieven. Dat is een bruikbare kaart geworden waarop je ziet waar alle CSI’s zich bevinden. De komende twee jaar breiden we dat overzicht uit met meer informatie per initiatief door in gesprek te gaan met initiatiefnemers, vrijwilligers, gebruikers en bewoners”

De meewerkende universiteiten en hogescholen:

• Manchester Metropolitan University (project leider)
• Illinois Institute of Technology (United States)
• Turku University of Applied Sciences (Finland)
• University of Applied Sciences Utrecht

Casestudies

De onderzoekers analyseren een aantal casestudies door heel Europa. Een daarvan is het project Food for Good in Utrecht.

Van Osch: “Mijn eerste casestudie was Food for Good: een sociale stadstuin in Transwijk in Utrecht. Mentale gezondheid was een probleem en deze wijk had weinig groen. Daar is toen een maatschappelijke tuin opgezet waar mensen heen konden om in het groen te rusten en herstellen. Dat is uitgegroeid tot een heel mooi project. De GGD werkt samen met de tuin en verwijst mensen met overspanningsklachten omdat werken in het groen hun herstel bevordert. Het is ontzettend genezend voor een mens om even met je handen in de aarde te zitten, en het is bovendien goed voor de biodiversiteit in de stad. Zo werkt dit project dus tweeledig.

We evalueren nu ongeveer honderd van zulke burgerinitiatieven. Soms groter, soms kleiner. Uiteindelijk willen we daar concrete en bruikbare aanbevelingen uithalen. Die kunnen we neerleggen bij beleidsmakers of bij mensen die op lokaal niveau een soortgelijk project willen beginnen.”

Analyse

Veel initiatieven worden opgezet en gerund door vrijwilligers. De onderzoekers willen analyseren waar ze tegenaanlopen en hoe initiatieven opgeschaald kunnen worden.

Van Osch: “We kijken nu naar hoe de initiatieven ontstaan, wat de drijfveren zijn en hoe ze draaien in de praktijk. We verwachten dat er gedeelde uitdagingen zijn waar ze tegenaanlopen. De meeste vrijwilligers hebben ook gewoon een gezin en een baan. Die doen dat er dan nog naast. Bovendien komen steden vaak ruimte tekort dus waar kun je terecht? En we denken dat er uitdagingen zijn rondom financiële gezondheid, het vinden van doelgroepen en materialen. Er zitten dus soms best wat haken en ogen aan. Hoe zorg je ervoor dat zo’n initiatief vijftien jaar of langer blijft bestaan? Daar hopen we met ons onderzoek achter te komen. Zodat we uiteindelijke een concept vormen van CSI dat we kunnen promoten.”

Toekomstvisie

We vroegen Van Osch wat ze hoopt te bereiken.

Ze besluit: ‘’Ik hoop dat er meer begrip en erkenning komt voor kleinschalige initiatieven. Er zit namelijk zo veel waarde voor de maatschappij in. Ik hoop dat we dat kunnen aantonen door middel van ons project. En mijn droom is dat die waarde breed wordt erkend en er zo ook meer steun komt om zulke initiatieven te laten bestaan en mensen te ondersteunen. Ook lijkt het me geweldig als we door ons project meer mensen met elkaar in contact kunnen brengen en van elkaars ervaringen kunnen laten leren, ook op internationaal niveau.”

Hou jij je bezig met een initiatief dat zich bevindt op het raakvlak tussen duurzaamheid, circulariteit en sociale doelen? Dan komen de onderzoekers graag met je in contact.