Hogescholen en mbo-scholen bundelen hun krachten voor de eiwittransitie
Het eten van meer plantaardige eiwitten draagt bij aan een duurzamer voedselsysteem en de gezondheid. De Nederlandse overheid wil in 2030 een gelijke verdeling tussen de consumptie van dierlijke eiwitten en plantaardige eiwitten. Mbo-studenten tussen de zestien en twintig jaar worden vaak minder betrokken, maar zij vormen wel een belangrijke doelgroep in de eiwittransitie: ze maken de overgang van thuiswonend naar zelfstandig wonen en ontwikkelen daarbij nieuwe eetgewoonten. In het onderzoeksproject Mbo-student in Actie voor Plantaardig voedsel (MAP) zochten onderzoekers van zeven verschillende hogescholen naar manieren om deze doelgroep te stimuleren om meer plantaardig te eten. Daaruit rolde een praktische toolbox met mbo-challenges. Lector en onderzoeker Antien Zuidberg van HAS green academy vertelt erover in dit artikel.
Wat je leest in dit artikel
De overheid wil mensen stimuleren om meer plantaardige eiwitten te eten. Dat is beter voor het milieu, de gezondheid en dierenwelzijn. Een onderbelichte groep daarin zijn mbo-studenten, terwijl zij wel een betekenisvolle doelgroep vormen. In het onderzoeksproject Mbo-student in Actie voor Plantaardig voedsel werkten zeven hogescholen en mbo-scholen samen om kennis en gedragingen van mbo-studenten ten opzichte van plantaardig voedsel in kaart te brengen. Die kennis bundelden ze in een praktische toolbox.
Over het onderzoek
Gedurende twee jaar werken zeven mbo’s, zeven hbo’s, twee gemeenten en maatschappelijke organisaties samen aan het project Mbo student in Actie voor Plantaardig voedsel. Het doel is om kennis te ontwikkelen over de gedachten en gedragingen van mbo-studenten ten opzichte van plantaardig eten en hen zelf oplossingen te laten bedenken om mbo-studenten te stimuleren meer plantaardige keuzes te maken. Het onderzoek werd medegefinancierd door het ministerie van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur (LVVN) en het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS).
Even voorstellen
Antien Zuidberg is lector bij het lectoraat Design Methoden in Food van HAS green academy. Daar doet ze onderzoek naar designmethoden die binnen het hbo gebruikt worden en resulteren in nieuwe ontwerpen voor gezond en duurzaam voedselkeuzegedrag.
Zuidberg: “Ik studeerde levensmiddelentechnologie in aan de Universiteit Wageningen en promoveerde daar met een onderzoek naar hoe bierschuim zich ontwikkelt vanuit verschillende soorten oppervlakken. Bijvoorbeeld hoe je een oppervlak van een glas zo kunt manipuleren dat het schuim wat daar afkomt beter wordt. Daarna werkte ik lange tijd in verschillende functies bij Campina. Sinds 2007 werk ik bij de HAS green academy, eerst als docent creatieve productontwikkeling en sinds 2012 als hogeschooldocent en coördinator van het opleidingsprogramma Food Innovation. Sinds 2018 ben ik lector en doe ik praktijkgericht onderzoek in samenwerking met docentonderzoekers en studenten. Ook ben ik beeldend mozaïekkunstenares.”
Mbo-student in actie voor plantaardig voedsel
Het onderzoek ontstond vanuit het onderzoeksprogramma Praktijkkennis voor Voedsel en Groen (PVG) van Regieorgaan SIA. Dat richt zich op het verder ontwikkelen van de kennisinfrastructuur in het groene domein en oplossingen voor maatschappelijk relevante vraagstukken in het groene domein. Er was nog niet veel onderzoek naar de voedselkeuzes van jongvolwassenen tussen de zestien en twintig jaar. De groene hogescholen bundelden hun krachten en onderzochten het.
Zuidberg: “We gingen uiteindelijk met zeven hogescholen en zeven mbo-scholen samenwerken. Dat maakte dit consortium uniek.
Er konden allerlei disciplines aanschuiven, zoals vanuit social science, gedragspsychologie en voeding en gezondheid en vanuit de meer ontwerpende hoek van design thinking. Gezond en duurzaam kan over van alles gaan, dus we kozen ervoor om in ons projectvoorstel te kaderen op plantaardig voedsel. We hebben eerst het voedselkeuzegedrag van mbo-studenten onderzocht door onder andere observaties en gesprekken. Na een uitgebreide analyse van ruim honderdvijftig interviewtranscripten konden we de grote gemene delers vormgeven in een persona. In het tweede jaar lieten we mbo-studenten op zeven mbo-instellingen een aantal challenges uitvoeren, waaruit ruim veertig oplossingen kwamen.”
De samenwerkende hogescholen waren:
De samenwerkende mbo-scholen waren:
Challenges
Een challenge is een projectgestuurde uitdaging in het onderwijs waarbij studenten zelf een oplossing zoeken voor een voorgedragen maatschappelijk probleem. De onderzoekers van MAP zochten naar manieren om thuiswonende mbo-studenten meer plantaardig te laten eten. Hoe ze dat doen, mochten de studenten zelf bedenken.
Zuidberg: “Een van de challenges op een mbo-school was een keukenovername. Gedurende zeven weken zijn de mbo-studenten begeleid naar een nieuw concept waarbij de keuken één dag volledig plantaardig was. Bij een andere mbo-school hebben studenten een grote plantaardige lunch samengesteld en die gepresenteerd tijdens een workshop bij een ouderavond. Zo is de impact van deze challenge niet alleen gericht op studenten maar ook hun ouders die meestal thuis de inkopen doen en de maaltijden bereiden. De achterliggende gedachte was dat als je ideeën laat zien waar je trots op bent, andere mensen ook geïnspireerd raken en mee gaan doen.”
Passieve weerstand
Een van de resultaten uit het onderzoek was dat weerstand tegen plantaardig eten onder mbo-studenten vooral passief was, niet ideologisch. Ook bleek dat kleine, concrete interventies het meest effectief waren.
Zuidberg: “In de literatuur heb je verschillende soorten weerstanden. Passieve weerstand was onder mbo-studenten het grootst: dat betekent dat ze er eigenlijk niet zo mee bezig zijn. Veel mbo-studenten wonen nog thuis, er wordt voor hen gekookt. Daardoor zijn ze niet echt bezig met koken en gezondheid en eten ze gewoon wat de pot schaft. Als hun ouders of vrienden wel plantaardig gaan eten, zouden ze daaraan meedoen. Hun weerstand is dus niet ideologisch, maar past zich aan naar de omstandigheden. Daarom werkten de challenges ook zo goed in ons onderzoek. Daarmee veranderde de houding van mbo-studenten ten opzichte van plantaardig eten; ze stonden er positiever tegenover.”
De toolbox
De challenges en inzichten werden gebundeld in een praktische toolbox. Ook de ideeën van studenten staan erin gebundeld. Verschillende doelgroepen vinden er tips. Voor docenten staan er bijvoorbeeld uitdagende lessen/programma's voor beroepsvitaliteit of plantaardig voedsel. En professionals vinden er informatie over de samenwerking in het onderzoek tussen hbo-mbo, een whitepaper over wat de mbo-student denkt, vindt en doet met betrekking tot plantaardig voedsel alsook de ideeën en interventies die de mbo-studenten hebben bedacht voor de challenges.
Zuidberg: “Uit de challenges kwamen originele ideeën die verder toegepast kunnen worden. Een van de ideeën die er voor mij uitsprong was een menulijst met allerlei fantasienamen zoals ‘Durum de luxe’. Er stonden nergens ingrediënten bij, of een vermelding dat het vegetarisch was. Onderaan stond ‘Heeft u bepaalde dieetvoorkeuren, laat het ons weten.’ Daarmee werd bedoeld dat als iemand per se vlees wil, dat ook mogelijk was, want alles was vegetarisch zonder dat expliciet te benoemen. De norm werd dus eigenlijk omgedraaid. Ik vond dat echt een goed bedacht stukje communicatie.”
Toekomstvisie
We vroegen Zuidberg wat ze hoopt te bereiken.
Ze besluit: “Ik hoop dat meer mbo-scholen het belang gaan zien van zulke challenges en dat ook actiever gaan inzetten in hun onderwijs. Het is voor studenten heel interessant om aan maatschappelijke thema’s te werken en in alle vrijheid daar ideeën voor te bedenken. Dat mag in het mbo nog meer gebruikt worden. Ook hoop ik dat we in de toekomst natuurlijk meer plantaardig gaan eten, en dat we ook meer lekkere plantaardige producten hebben om uit te kiezen. Dat we nog beter weten hoe we plantaardig voedselkeuzegedrag kunnen stimuleren. Het gaat niet alleen om kennis, maar ook om weerstand omzeilen en een omgeving die dat mogelijk maakt.”
Meer weten over het onderzoek? Bekijk de toolbox 'Meer plantaardig voedsel'.
Projecten
Mbo-Student in Actie voor Plantaardig voedsel
Hoewel duidelijk is dat als jongeren ouder worden ze vaker hun eigen voedselkeuzes maken, weten we weinig over hoe jongeren in de leeftijd van 16 tot en met 20 dat doen, welke rol gezondheid en duurzaamheid daarbij spelen, en hoe jongeren te bewegen zijn tot gezonder en duurzamer voedsel. Dat is daarom de focus van dit onderzoek. Daarbij richten we ons specifiek op plantaardig voedsel omdat dat één van de beste en duidelijkste manieren is om gezondheid en duurzaamheid te verenigen. In de loop der jaren zijn verschillende interventies bedacht en uitgevoerd om jongeren gezonder te laten eten. Die interventies vinden vaak plaats op scholen omdat dat settingen zijn met een relatief afgebakende fysieke en sociale voedselomgeving. Wel mist kennis over gedrag en interventiemogelijkheden gedurende de hele dag (ook buiten schooltijd). Ook weten we niet welke interventies jongeren zelf interessant, nuttig en/of veelbelovend vinden. Voor deze aanvraag richten wij ons specifiek op mbo-studenten, omdat deze groep niet alleen goed overeenkomt met de doelgroep van 16 tot en met 20 jaar oud, maar ook minder in beeld is en slechter bereikt wordt dan bijvoorbeeld middelbare scholieren en studenten aan hbo of wo instellingen. Doel van dit project is om, in co-creatie met jongeren (16-20 jaar, mbo student), hun voedselkeuzegedrag te onderzoeken en interventies te ontwerpen die op deze doelgroep aansluiten en plantaardig voedselkeuzegedrag stimuleren. We maken gebruik van de expertise van 7 deelnemende hogescholen - zoals psychologie, actieonderzoek, design thinking en challenge-based learning - om het gedrag van mbo-studenten van 8 mbo-instellingen in 4 regio’s in Nederland in kaart te brengen, en hen binnen hun eigen curricula te inspireren tot het creëren van interventies die het eten van plantaardig voedsel voor de eigen doelgroep stimuleren. Hbo-studenten en docent-onderzoekers begeleiden dit proces, analyseren de uitkomsten en organiseren de doorwerking naar de praktijk.
Producten
Van inzicht naar impact
Deze white paper beschrijft hoe mbo-studenten denken over voeding – en in het bijzonder over plantaardig voedsel –, hoe hun dagelijkse voedselkeuzes tot stand komen en aan welke oplossingsrichtingen voor meer plantaardig voedsel zij zelf denken. De white paper is een combinatie van alle deelonderzoeken. Daarnaast is er een digitale toolbox gepubliceerd voor docenten, beleidsmedewerkers, cateringbedrijven en studenten, waarin alle challenges staan en de ideeën die daar uit zijn gekomen.In het project MAP trokken mbo- en hbo-studenten gezamenlijk op in zowel onderzoekals ontwerp. Het onderzoek bestond uit twee deelonderzoeken. In deze white paper worden de resultaten van beide deelonderzoeken gepresenteerd, alsook de inzichten hieruit voor food professionals. In het eerste deelonderzoek onderzochten we hoe mbo-studenten zich verhouden tot plantaardig voedsel. In het tweede deelonderzoek ontwierpen mbo-studenten in co-creatie challenges en interventies die plantaardig voedselkeuze gedrag stimuleren voor hun eigen doelgroep. Het onderzoek is ontwikkeld en ondersteund door onderzoekers en docenten van zeven hbo-instellingen en zeven mbo-instellingen verspreid over Nederland. In de colofon is informatie opgenomen over het consortium en de onderzoekers in dit onderzoek.
DOCUMENT
Thema's
Publicatiedatum
Volg ons op
