De beroepsbevolking krimpt en technologie wordt steeds belangrijker. Hoe kunnen mens en machine elkaar versterken, zodat medewerkers ondersteund worden maar zelf de regie houden? Milan Wolffgramm, senior praktijkonderzoeker bij Hogeschool Saxion, promoveerde met een ontwerpgericht onderzoek naar collaboratieve robotica. Hij werkte nauw samen met praktisch ontwerptalent en ontwikkelde tools voor onderwijs en werkveld. Ook bereikte hij de top 5 van de verkiezing voor het New Scientist Wetenschapstalent 2025. Hij vertelt erover in dit artikel.
Wat je leest in dit artikel
Collaboratieve robotica kan medewerkers in het praktische beroepenveld ondersteunen. Maar hoe kunnen zij dat op een goede manier naar eigen hand zetten? Kortom: hoe kunnen mens en machine duurzaam samenwerken zonder elkaar in de weg te zitten? Milan Wolffgramm is senior praktijkonderzoeker en top 5-kandidaat voor de verkiezing van het New Scientist Wetenschapstalent 2025. Hij onderzocht deze vraag in samenwerking met mbo, hbo en medewerkers van bedrijven die gebruikmaken van collaboratieve robotica.
Over het onderzoek
Milan Wolffgramm promoveerde met een onderzoek naar mensgerichte robotisering. Hij onderzocht wat er nodig is om productiemedewerkers succesvol te betrekken bij de inzet van een collaboratieve robot. Hij was met name geïnteresseerd in wat ze nodig hebben om keuzes te maken die bijdragen aan een betere en werkbare arbeidsproductiviteit. Wolffgramm maakte met zijn werk een tiental ontwerpregels concreet toepasbaar. Ook bracht hij verschillende praktijkpublicaties uit, evenals een onderwijsmodule voor het mbo.
Milan Wolffgramm studeerde hr-management (personeel en arbeid) aan Windesheim Almere. Later volgde hij een master strategisch human resource management aan de Radboud Universiteit in Nijmegen. Hij promoveerde met een onderzoek naar mensgerichte robotisering aan de faculteit Economie en Bedrijfskunde van de Rijksuniversiteit Groningen.
Wolffgramm: “Ik begon acht jaar geleden als junior docent-onderzoeker bij het Hogeschool Saxion lectoraat dat vandaag de dag Employability Transition heet. Al vanaf mijn eerste dag kwam ik in aanraking met de collaboratieve robots. Toen waren die nog nieuw en relatief onbekend in Oost Nederland. Enkele ondernemers in de regio hadden die net binnen en vroegen of ik mee kon denken over de implementatie ervan. Al snel werd duidelijk dat er naast technische ook veel procesmatige en human capital vragen beantwoord moesten worden. Deze vragen vormde de kickstart voor mijn promotieonderzoek. Inmiddels ben ik een van de hoofdonderzoekers binnen het lectoraat. Verder ben ik als docent binnen de hbo-master Human Capital Innovation (een zogenoemde dual degree, samen met Hogeschool Windesheim). Tot slot ben ik na mijn promotie als business developer aan de slag gegaan bij het Hogeschool Saxion lectoraat Smart Mechatronics and Robotics. Beide lectoraten en de hbo-master liggen in mijn straatje: ze gaan alle drie over de toekomst van werk en de manier waarop medewerkers en technologie effectief en duurzaam met elkaar kunnen samenwerken.”
Een collaboratieve robot is een robotische arm die speciaal ontworpen is om veilig samen te werken met productiemedewerkers. Zo’n robot kan hun taken overnemen, maar kan hen ook direct ondersteunen bij de uitvoering ervan. Bij grote robots zijn veiligheidsmaatregelen vaak noodzakelijk, zoals allerlei sensoren en afschermingen. Maar bij collaboratieve robots zijn die minder urgent – in de basis en afhankelijk van de toepassing.
De lectoraten waaraan Wolffgramm onderzoek doet zijn verschillend, maar treden met regelmaat samen naar buiten. Hij legt uit waarin ze overeenkomen en hoe ze elkaar versterken.
Wolffgramm: “Het lectoraat Employability Transition kijkt vooral naar de bedrijfskundige kant van technologie-implementatie. Hoe moeten werkplekken aangepast worden? Hoe kunnen medewerkers betrokken worden bij het ontwerpproces? Hoe kan de techniek aansluiten op hun wensen en behoeften? Het lectoraat Smart Mechatronics and Robotics focust meer op de technische kant: technische randvoorwaarden inventariseren; robotische werkopstellingen bouwen en die testen in labomgevingen en in de praktijk. Vanuit beide lectoraten gaan we samen naar bedrijven. We doen tests op de werkplek met medewerkers; zo leren we van elkaar en verfijnen we onze werkopstellingen en implementatiestrategieën. De lectoraten hebben elkaar nodig om tot een goede oplossing te komen. Die moet aansluiten bij wat een bedrijf zoekt en bij wat de medewerkers nodig hebben. Bijvoorbeeld om de arbeidsproductiviteit te verhogen of medewerkers vitaal, tevreden en inzetbaar te houden. Ook moet de wetenschap vooruitgeholpen worden, door bijvoorbeeld conceptuele modellen aan te scherpen, methoden te testen in het veld of casuïstiek en andere vormen van emperie op te halen uit de praktijk.”
Zijn promotieonderzoek ging over de vraag hoe medewerkers betrokken kunnen worden bij de implementatie van collaboratieve robotica.
Wolffgramm: “Ik onderzocht hoe we praktisch opgeleide productiemedewerkers constructief kunnen betrekken bij het invoeren van een collaboratieve robot. Dat ging verder dan een keertje langsgaan om te vragen wat ze ervan vonden. Ze kregen een serieuze rol in dat proces; we konden hun ontwerpkwaliteiten benutten en versterken. Dat had allerlei voordelen: de techniek sloot goed aan op wat ze nodig hadden; ze werden ondersteund, maar hun baan bleef ook uitdagend genoeg. Daarvoor zetten we een reeks studies op. In eerste instantie om erachter te komen hoe het er in de praktijk aan toeging. Oftewel: hoe werden collaboratieve robots geïmplementeerd en wat waren de effecten daarvan? Het bleek dat productiemedewerkers er beperkt bij werden betrokken. Er waren nog veel kansen om hun samenwerking met de robots te verbeteren. Daarom onderzochten we hoe medewerkers meer keuzevrijheid konden krijgen bij de inzet ervan en wat ze nodig hebben om goede keuzes te maken. En goed betekent in deze zin enerzijds meer arbeidsproductiviteit en goed en veilig werk anderzijds.’’
Wolffgramm werd met zijn promotieonderzoek genomineerd voor de titel van New Scientist Wetenschapstalent 2025. Hij was van de vijftien genomineerden de enige praktijkgerichte onderzoeker. We vroegen wat dat voor hem betekent.
Wolffgramm: “Mijn promotieonderzoek leverde een bijdrage aan de wetenschap, het werkveld en ons onderwijs. Daarin zat uiteindelijk de kracht van dit proefschrift. We brachten een tiental abstracte ontwerpregels tot leven en konden flink aanscherpen door de praktijk te betrekken bij het onderzoek. Daardoor zijn de resultaten zo toepasbaar en spreken ze tot de verbeelding. Ook werkt het onderzoek door in het onderwijs: we maakten voor het mbo een onderwijsmodule over het samenwerken met collaboratieve robots. Op zijn beurt hielp het mbo om mij voor het experiment in contact te brengen met techniekdocenten en -studenten. Die mooie wisselwerking was van grote waarde voor mijn promotieonderzoek.
Mijn nominatie voor Wetenschapstalent 2025 was de kers op de taart. Het voelde als een erkenning voor het werk dat we als onderzoeksgroepen en onderwijs samen met de praktijk doen. Ik vind het eervol dat mijn onderzoek op die manier gezien en gewaardeerd wordt, en hoop dat er volgend jaar nog meer praktijkgerichte onderzoekers tussen staan.”
Uiteindelijk ging hij er niet met de titel vandoor. We vroegen Wolffgramm wat hij hoopt te bereiken en wat hij – als hij die titel wel zou hebben gekregen – had willen zeggen op het Gala van de Wetenschap.
Hij besluit: “Als ik mijn speech had mogen geven, zou ik gepleit hebben voor meer samenwerking tussen mbo, hbo en universiteiten. Juist door die samenwerking kun je enorm veel betekenen voor de regio en daarbuiten. Universiteiten moeten de ruimte krijgen om fundamentele kennis te ontwikkelen en deze inzichten over te dragen aan het hbo en mbo. Aan het hbo en mbo de taak om deze inzichten breed te testen in de praktijk en deze ervaringen en nieuwe leervragen terug te koppelen aan de universiteiten. Zo kunnen de instellingen een keten vormen die sterker is dan de som der delen en die bijdraagt aan het onderzoekslandschap, werkveld en onderwijs. Dit is belangrijk om medewerkers boven zichzelf uit te laten stijgen, bedrijven toekomstbestendig te maken en de Nederlandse welvaart te verdedigen.”
Meer weten?
Collaborative robot arms (cobots) are gaining a strong foothold in contemporary manufacturing workplaces. While more information about the cobot’s impact becomes available, crucial design, work perception, performance, and strategic implications are systematically overlooked. Following a modern sociotechnical systems design theory (MSTS) perspective, which lies at the heart of workplace innovation literature, we studied if, how, and why the cobot made production units more resilient and strategically relevant. We ran a comparative case study involving 15 Dutch small- and medium-sized manufacturing enterprises (SMEs) and 36 interviewees (managers and operators). The results describe how the cobots are designed as autonomous and rigid mini-robots, handling one or a few high-quantity products in ways that are not inherently more reliable and efficient. Operators interacting with the cobots experience stronger motivational work characteristics, but the cobot’s autonomous and stable operation also provokes classic out-of-the-loop problems. Consequently, cobot-equipped production units do not always perform better. Nonetheless, SMEs deem their units strategically relevant since they (indirectly) improve financial flexibility, increase production capacity, streamline future automation projects, and accommodate the resolution of labor scarcity issues. This research creates a pathway for more MSTS and workplace innovation research at the crossroads of human-robot interaction, organisational design, production management, applied psychology, and entrepreneurship. Practical implications are provided and discussed elaborately.
MULTIFILE
