Van bezit naar gebruik: onderzoek naar de impact van deelstations

Wat je leest in dit artikel
Mensen hebben te veel spullen; veel daarvan gebruiken we zelfs niet of nauwelijks. Dat leidt tot grote afvalstromen en milieuvervuiling. De deeleconomie biedt uitkomst: daarin worden spullen geleend en gehuurd in plaats van aangeschaft. Bijvoorbeeld via deelstations. Onderzoekers van de Hogeschool Utrecht kijken in het internationale onderzoeksproject Digital Kiosk hoe die deelstations worden ervaren en kunnen worden opgeschaald.

Over het onderzoek
Het Digital Kiosk-project heeft als doel om de toepassing en gebruik van innovatieve deelstations te evalueren, om uiteindelijk te weten te komen hoe deelstations worden ervaren door gebruikers, het publiek, investeerders en lokale gemeenten. Deze kennis kan de ontwikkeling van de deeleconomie ondersteunen.

Even voorstellen

Marijn van der Meer is sinds 2025 onderzoeker binnen het lectoraat Building Future Cities van de Hogeschool Utrecht. Bevlogen om bij te dragen aan een duurzame gebouwde omgeving is hij betrokken bij data-gedreven projecten rondom circulaire economie, klimaatbestendige steden en een gezonde leefomgeving.

Van der Meer: “Ik studeerde milieu- en klimaatwetenschappen aan Wageningen Universiteit. Daarna deed ik werkervaring op als decarbonisatie adviseur voor bedrijven en onderzoeker binnen stedelijke voedselvraagstukken. Ik werk sinds oktober 2025 bij het lectoraat Building Future Cities. Daar doen we allerlei onderzoek naar vraagstukken rondom de circulaire stad. Dat loopt uiteen van projecten rondom logistiek en bouw tot water en circulaire consumptiegoederen. Zoals het onderzoeksproject Digital Kiosk.”

Digital Kiosk

Het onderzoekproject Digital Kiosk richt zich op het bevorderen van een deeleconomie: een economisch systeem dat zich richt op het delen, ruilen of huren van bezittingen en diensten. Er is dus minder individueel bezit. Een deelstation, wat de onderzoekers ontwikkelen in het project Digital Kiosk, faciliteert de deeleconomie. Een deelstation is een zelfverhuursysteem waarbij gebruikers voor een korte periode (van een paar uur tot een paar dagen) toegang hebben tot diverse goederen: gratis, tegen betaling per gebruik of via een abonnement.

Van der Meer: “Veel consumenten kopen spullen die ze maar weinig gebruiken. Dan loop je risico op overconsumptie. Dat kan worden verminderd door spullen te huren in plaats van aan te schaffen. Bijvoorbeeld via deelstations: een kast waarin producten geleend of verhuurd worden. Dat kunnen producten uit verschillende categorieën zijn of binnen een thema; bijvoorbeeld sportartikelen of elektronica. In ons onderzoek ontwikkelen we tweeëntwintig deelstations door Europa. Daar zijn we al ongeveer twee jaar mee bezig, en de meeste deelstations zijn nu operationeel.”

Analyse

De onderzoekers analyseren het gebruik van de deelstations om erachter te komen waar gebruikers tegenaan lopen, wat de toegevoegde waarde is van deelstations, en wat er nodig is voor opschaling.

Van der Meer: “Dit soort deelstations bestaan nog niet veel in Europa. In de ontwikkeling ervan lopen kennisinstellingen mee. Zo kijken we waar gemeentes en gebruikers tegenaan lopen, wat goed werkt en wat minder. Daarvoor ontwikkelen we nu enquêtes, zodat we de impact van de deelstations kunnen meten en verbeteren. En hoe we de deelstations kunnen opschalen in de toekomst; bijvoorbeeld door een breder palet aan deelstations op meerdere locaties te faciliteren. Het delen en lenen is nu zo gefragmenteerd waardoor het voor veel mensen nog onbekend is en het door maar hele specifieke doelgroepen wordt gebruikt. We willen de deelstations dus ook marketingtechnisch groter en zichtbaarder maken.

Naast het duurzaamheidseffect willen we ook onderzoeken wat het financiële economische effect van delen en huren is. Huren wordt soms gezien als iets negatiefs, omdat je het natuurlijk niet bezit. We willen met ons onderzoek kijken of het juist voor mensen met minder budget efficiënter is. Omdat ze anders hoge aanschafkosten kwijt zijn voor producten die ze wellicht eenmalig gebruiken, of het zelfs helemaal niet kunnen aanschaffen. Zo dragen deelstations dus bij aan een inclusievere maatschappij.”

Internationale samenwerking

Het onderzoek is Europees. Er wordt samengewerkt met gemeentes in Frankrijk, België, Duitsland, Denemarken, Zweden, Noorwegen en Amersfoort.

Van der Meer: “De internationale samenwerking is een verrijking voor het onderzoek. Het is mooi om te zien hoe de verschillende perspectieven samenkomen. Daaruit trekken we veel lessen. Tegelijkertijd is het soms ook lastig om focus aan te brengen, want alle gemeentes hebben andere doelen. Ook zien we verschillen tussen landen, bijvoorbeeld in hoe makkelijk enquêtes worden ingevuld. In Noorwegen en Zweden lijkt de bereidheid om hieraan mee te werken in onze projecten hoger dan in Nederland en omliggende landen.

Blauwdruk voor verdere ontwikkeling

De resultaten uit het onderzoek worden vertaald naar een wetenschappelijk onderbouwd innovatiekader voor deelstations.

Van der Meer: “Er zijn veel verschillende deelstations: sommige staan in een bibliotheek, kringloopwinkel of op andere plekken. We onderzoeken ook hoe we dit soort plekken kunnen ontwikkelen. Er is sprake van veel verschillende context, en we proberen nu dat hele proces te analyseren. Zodat we straks handvatten kunnen geven aan gemeentes en organisaties die deelstations willen inzetten en opschalen. Als een soort blauwdruk met verschillende opties.”

Toekomstvisie

We vroegen Van der Meer wat hij hoopt te bereiken.

Hij besluit: “Ik hoop dat de deeleconomie meer van de grond komt en dat straks delen en huren de norm wordt. Dat als mensen een product nodig hebben ze eerst kijken of er ergens een deelstation beschikbaar is om dat te halen. Daarvoor moet dit soort onderzoek en initiatieven wel opgeschaald worden. Zodat deelstations toegankelijker en bereikbaarder worden voor meer mensen. We hebben echt een overschot aan spullen, zeecontainers vol. In mijn ideale wereld zou een deelstation op elke straathoek te vinden zijn. Dan moet er wel een mentaliteitsverandering plaatsvinden, mensen moeten minder waarde hechten aan het bezit van spullen.”

Bekijk de projectpagina van het onderzoeksproject Digital Kiosk