Types
0Instelling
27Publicatiejaar
6Producttype
23Bestandstype
9Taal
5Publicaties met bestand/URL
2Onderzoeksthema's
13Looptijd
0Projectstatus
3Leidinggeven aan onderwijsinnovaties met ict. Hoe realiseer je dat? Welke competenties heb je nodig? Associate lector Leren met ict Mariola Gremmen schreef samen met Dana Uerz, Manon van Zanten, Huub Dekkers en Marijke Kral voor Vaktijdschrift ProfielActueel het artikel Leidinggeven aan onderwijsinnovaties met ict. In dit artikel in het vaktijdschrift ProfielActueel gaan de auteurs in op de vraag hoe je als leidinggevende innovatief onderwijs met ict in je eigen organisatie realiseert. Daarnaast bespreken ze het belang van beweging in de organisatie, beweging in het team en beweging in jezelf. Leidinggevenden hebben een voorbeeldrol en kunnen anderen inspireren om te experimenteren en te leren. In het artikel geven de auteurs ook praktijkvoorbeelden en beschrijven ze het proces in de vormgeving van een raamwerk voor competenties van leidinggevenden in het beroepsonderwijs. Dit raamwerk ontwikkelen we bij het iXperium Centre of Expertise Leren met ict.
ARTIKEL
Met de start van de MBO Onderzoekswerkplaats Gepersonaliseerd leren met ict (OWP ICT) in 2018, werd in het mbo gekozen voor een nieuwe samenwerkingsvorm gericht op het realiseren van een verbetering van gepersonaliseerd onderwijs met behulp van ict. De OWP ICT bestaat uit vijf mbo-scholen (Koning Willem I College – voorheen ROC De Leijgraaf, Rijn IJssel, Mediacollege Amsterdam, Summa College en Graafschap College), het iXperium Centre of Expertise Leren met ict verbonden aan het lectoraat Leren met ict van de HAN, het practoraat Effectieve didactiek, het practoraat Mediawijsheid, het practoraat Innovatiesucces in het mbo, Tilburg University en IVA Onderwijs. De partners vonden elkaar in de gedeelde behoefte om te onderzoeken hoe ze gepersonaliseerd leren met ict in het mbo vorm kunnen geven en wat dat van docenten en studenten vraagt. In de OWP ICT zijn verschillende typen interventies uitgevoerd. De mbo-scholen hebben gewerkt aan het onderzoekend ontwerpen van onderwijs met ict in multidisciplinaire iXperiumdesignteams en -datateams en er zijn implementatieteams gevormd en uitgevoerd. Er heeft monitoronderzoek plaatsgevonden naar de benodigde (ict-)competenties op het gebied van leren en lesgeven met ict bij docenten en de (ict-)competenties bij studenten. Tot slot is er aan brede kennisdeling gedaan. Na vier jaar samenwerking is het werk nog niet af, maar kunnen er wel al antwoorden gegeven worden op basis van de ervaringen van de partners tot nu toe.
RAPPORT
In het voorjaar van 2025 is de monitor Leren en lesgeven met ict voor de derde keer afgenomen bij de docenten van de HAN. De resultaten geven inzicht in hoe docenten lesgeven met en over ict, de competenties van docenten voor leren en lesgeven met ict en hoe professionalisering hiermee samenhangt. Deze rapportage presenteert de resultaten van 2025 en laat ontwikkelingen zien ten opzichte van 2023 en 2020. Daarnaast worden verschillen tussen academies belicht. De conclusie is dat de ontwikkelingen in lesgeven met en over ict en de bijbehorende competenties over de jaren heen beperkt zijn. Er is een kleine vooruitgang in het gebruik van ict in het onderwijs (m.n. voor differentiëren en zelfregie van studenten). Aandacht voor digitale geletterdheid van studenten is nog beperkt: zo is de aandacht voor AI in het onderwijs, zowel qua vaardigheden van docenten en studenten, als de daadwerkelijke inzet van AI, (nog) gering. Hoewel flexibel en blended onderwijs belangrijke uitgangspunten zijn voor de HAN, voelt de meerderheid van de HAN-docenten zich onvoldoende vaardig in het lesgeven met ict. Het aandeel docenten dat zich professionaliseert op thema’s over onderwijs en ict, neemt toe. Dat is positief, want er is een duidelijke samenhang tussen professionalisering en de competenties van lesgeven met en over ict. Docenten die hebben deelgenomen aan minimaal drie of langdurige professionaliseringstrajecten laten de grootste ontwikkeling in competenties zien. Bovenstaande conclusies gelden voor de HAN als geheel. Tussen academies zijn duidelijke verschillen zichtbaar in inzet van ict en competentie-ontwikkeling van docenten. Sommige academies staan stil of laten zelfs achteruitgang zien, bij andere academies is een vooruitgang te zien op bepaalde thema’s.
RAPPORT
Wil jij aan de slag met flexibilisering van het onderwijs? En daadwerkelijk flexibel onderwijs ontwikkelen binnen je instelling? Deze publicatie van de zone Flexibilisering van het onderwijs geeft je de bouwstenen om hiermee aan de slag te gaan.
De publicatie begint met een algemene introductie op flexibel onderwijs. Hierna worden de onderwerpen leeruitkomsten, toetsing en leeractiviteiten beschreven met bijbehorende bouwstenen om je verder te helpen met het ontwikkelen van flexibele onderwijseenheden.
RAPPORT
Structurele onderwijsvernieuwing met ICT ligt voor de hand omdat ontwikkelingen in ICT en toepassingen in het onderwijs elkaar steeds sneller opvolgen. Vanuit deze aanname is door Kennisnet het project Het Leren van de Toekomst uitgevoerd waarin is geëxperimenteerd met versnelde onderwijsvernieuwing met inzet van ICT. Het project werd uitgevoerd in een opleiding tot leraar basisonderwijs en is door het Inholland lectoraat Teaching, Learning & Technology geëvalueerd. Het doel van de evaluatie is het genereren van inzicht in factoren die van invloed zijn op het innovatief vermogen van docenten, team en opleiding. Acht docenten experimenteerden met innovatieve ICT-toepassingen, uitgaande van zelf ingebrachte onderwijsvraagstukken. Deze docenten, de studenten die deelnamen, en overige docenten uit het team zijn middels interviews en focusgroepen bevraagd. Daaruit blijkt het belang van de innovatiepotentie van docenten en team om tot innovaties te komen en de rol van leidinggevenden daarbij. Docenten en team moeten ‘willen’ en ‘kunnen’ innoveren en de organisatie moet condities realiseren die dat mogelijk maken. Uit dit onderzoek bleek dat de kloof tussen ‘innovators’ en de rest van het team groter is dan werd verondersteld
BIJDRAGE AAN PERIODIEK
De vraag is of onderwijsinstellingen voorzien in leeromgevingen die verlangde competenties voor digitalisering versterken. Meerdere auteurs menen dat dit niet het geval is. Anders dan bij sectoren die eerder grensverleggende ICT-innovaties ondergingen, is het grootste deel van de processen in en rond leeromgevingen in het onderwijs, marginaal en niet fundamenteel door en voor de ICT-revolutie veranderd. Dat staat op gespannen voet met intensiteit en belang van ICT-gebruik in de samenleving, zoals bij jongeren. De dissertatie wil een bijdrage leveren aan het overbruggen van de kloof en een grotere verantwoordelijkheid van het onderwijs bereiken voor digitale competenties. Het onderzoek beperkt zich tot het hbo. De eerste twee hoofdstukken van de dissertatie bestaan uit literatuurverkenningen over de betekenis van ICT en digitale competenties. Voor het empirische deel werden leertheoretische uitgangspunten geformuleerd in vier categorieën: inhoud, drijfveren, interactie en omgeving. De onderzoeksopzet voorzag in een verkennende en een verdiepende studie bij de opleiding Small Business & Retail Management van Hogeschool Zuyd. De verkennende studie geeft een beeld van de opleiding vanuit drie perspectieven: 1) formuleringen in beleid en formeel beschreven, 2) percepties van docenten, management, beleidsmakers en instanties en 3) ervaringen van studenten. De verdiepende studie leidde tot 49 bevindingen. Deze resulteerden in 12 ontwerpprincipes voor leeromgevingen die betrekking hebben op besturende, primaire en ondersteunende processen. De principes kunnen vorm geven aan leeromgevingen die digitale competenties van hbo-studenten voor een gedigitaliseerde samenleving versterken. Zij kunnen er tevens aan bijdragen slagvaardigheid met ICT te vergroten.
NIET BEKEND
Sinds 2018 werken mbo-instellingen en onderzoekers samen aan de vormgeving van gepersonaliseerd leren met ict in het mbo in de MBO Onderzoekswerkplaats Gepersonaliseerd leren met ict (OWP ICT). Na vier jaar zijn er op het gebied van gepersonaliseerd onderwijs met ict tientallen leerarrangementen ontwikkeld, honderden docenten bij het onderwerp betrokken, competenties van docenten in kaart gebracht middels de monitor Leren en lesgeven met ict, designteams en implementatieteams opgestart en is doorontwikkeling in gang gezet. De OWP ICT heeft geleid tot de ontwikkeling van instrumenten om de zelfregulatie, motivatie en ict-geletterdheid van studenten in kaart te brengen. Het actantnetwerk, een werkvorm om de huidige en beoogde onderwijsorganisatie in kaart te brengen, is aangepast voor de mbo-context in het kader van de OWP ICT. Meerdere kennisdeelbijeenkomsten boden kansen voor netwerkvorming en de uitwisseling van kennis en ervaringen. De portretten zijn een onderdeel van het overkoepelende onderzoek dat gericht is op de vraag of de OWP ICT tot duurzame kennisontwikkeling en innovatie heeft geleid en wat daarin de werkzame bestanddelen waren. Dit casusonderzoek is bedoeld als een aanvulling op de eindrapportage van de OWP ICT. In het casusonderzoek stonden de volgende vragen centraal: Wat heeft de deelname aan de OWP ICT in gang gezet in de organisatie? Wat zijn de opbrengsten en geleerde lessen? Welke nieuwe vraagstukken zijn daaruit voortgekomen? Het doel van dit casusonderzoek was om de verhalen achter de opbrengsten van de OWP ICT aan de hand van vijf portretten te beschrijven. In deze portretten, die net zoveel een vooruitblik als een reflectie vormen, vertellen de deelnemende mbo-instellingen al terugblikkend en in eigen woorden waar ze trots op zijn, wat deelname aan de OWP ICT heeft opgeleverd en waar ze tegenaan zijn gelopen.
RAPPORT
Het Raamwerk docentcompetenties onderwijs met ict voor het hoger onderwijs, dat in 2021 is ontwikkeld in opdracht van de zone Docentprofessionalisering van het Versnellingsplan Onderwijsinnovatie met ICT, beschrijft de relevante docentcompetenties bij het vormgeven van onderwijs dat maatwerk en flexibilisering mogelijk maakt met behulp van ict en dat aansluit bij de steeds veranderende samenleving. Om docenten en betrokkenen bij professionalisering handvatten te geven bij het inschatten van ontwikkelbehoeften en het vormgeven van professionalisering, zijn concrete beelden en uitwerkingen van de competenties nodig in gedragsindicatoren. In deze vervolgpublicatie staan de bijbehorende gedragsindicatoren beschreven met voorbeelden van aantoonbaar, concreet gedrag waarmee docenten kunnen laten zien dat zij de competenties uit het raamwerk beheersen. Hierbij is gebruik gemaakt van de eerder door het iXperium opgestelde sets aan gedragsindicatoren op basis-, senior- en masterniveau. Een gedragsindicator geeft daarmee antwoord op de vraag: wat moet je zien of horen om te herkennen dat iemand bepaalde competenties beheerst? De objectief waarneembare gedragsindicatoren bieden docenten en beoordelaars de mogelijkheid om de ontwikkeling van de persoon in kwestie op detailniveau inzichtelijk te maken en brengen in beeld in hoeverre hij of zij het concrete gedrag vertoont dat aansluit bij de beheersing van de competenties. Basis- en seniorniveau In de publicatie hieronder vind je de competenties voor docenten in alle sectoren. Het onderscheid tussen het basisniveau en seniorniveau zit in de gedragsindicatoren.
ANDERSOORTIG MATERIAAL
De vraag is of onderwijsinstellingen voorzien in leeromgevingen die verlangde competenties voor digitalisering versterken. Meerdere auteurs menen dat dit niet het geval is. Anders dan bij sectoren die eerder grensverleggende ICT-innovaties ondergingen, is het grootste deel van de processen in en rond leeromgevingen in het onderwijs, marginaal en niet fundamenteel door en voor de ICT-revolutie veranderd. Dat staat op gespannen voet met intensiteit en belang van ICT-gebruik in de samenleving, zoals bij jongeren. De dissertatie wil een bijdrage leveren aan het overbruggen van de kloof en een grotere verantwoordelijkheid van het onderwijs bereiken voor digitale competenties. Het onderzoek beperkt zich tot het hbo. De eerste twee hoofdstukken van de dissertatie bestaan uit literatuurverkenningen over de betekenis van ICT en digitale competenties. Voor het empirische deel werden leertheoretische uitgangspunten geformuleerd in vier categorieën: inhoud, drijfveren, interactie en omgeving. De onderzoeksopzet voorzag in een verkennende en een verdiepende studie bij de opleiding Small Business & Retail Management van Hogeschool Zuyd. De verkennende studie geeft een beeld van de opleiding vanuit drie perspectieven: 1) formuleringen in beleid en formeel beschreven, 2) percepties van docenten, management, beleidsmakers en instanties en 3) ervaringen van studenten. De verdiepende studie leidde tot 49 bevindingen. Deze resulteerden in 12 ontwerpprincipes voor leeromgevingen die betrekking hebben op besturende, primaire en ondersteunende processen. De principes kunnen vorm geven aan leeromgevingen die digitale competenties van hbo-studenten voor een gedigitaliseerde samenleving versterken. Zij kunnen er tevens aan bijdragen slagvaardigheid met ICT te vergroten.
ANDERSOORTIG MATERIAAL
De inzet van ict in het onderwijs is inmiddels vanzelfsprekend, maar dat geldt nog niet voor de manier waarop docenten daarin worden ondersteund en bekwaam gehouden. Ondanks groeiende ambities rond digitalisering en flexibilisering van het onderwijs, blijkt uit onderzoek dat veel docenten zich nog onvoldoende competent voelen om ict effectief in te zetten in hun onderwijspraktijk. Docentprofessionalisering op dit vlak is bovendien vaak vrijblijvend, versnipperd of afhankelijk van individuele motivatie. De grote vraag is dan ook: hoe kunnen we deze professionalisering duurzaam borgen – op teamniveau, op instellingsniveau én als sector? De publicatie ‘Ingrediënten voor het instellingsbreed borgen van competenties voor onderwijsinnovatie met ict’ biedt een antwoord op die vraag. Doelgroep en meerwaarde Deze handreiking is relevant voor: beleidsadviseurs die professionalisering willen koppelen aan instellingsbeleid; opleidingscoördinatoren die professionalisering moeten vertalen naar de praktijk; hr-professionals die verantwoordelijk zijn voor erkenning, waardering en loopbaanbeleid; leidinggevenden die teams begeleiden in het ontwikkelen van hun onderwijs én zichzelf; onderwijskundigen en Centres for Teaching and Learning (CTL’s) die professionalisering faciliteren of beoordelen. De publicatie biedt concrete handvatten voor het systematisch beoordelen én borgen van docentcompetenties op het gebied van ict. Niet als eenmalig project, maar als onderdeel van een integrale, instellingsbrede aanpak. Daarmee vormt deze handreiking een logisch vervolg op eerder werk van iXperium. Versterkende samenhang met eerder werk van iXperium Deze handreiking is inhoudelijk en methodisch nauw verbonden met andere publicaties en producten van iXperium, die elk een eigen perspectief bieden op professionalisering en onderwijs met ict: Het raamwerk ‘Docentcompetenties voor onderwijs met ict’ biedt het inhoudelijke fundament door te beschrijven welke competenties docenten nodig hebben om effectief en innovatief onderwijs met ict te verzorgen. De competenties en gedragsindicatoren onderwijs met ict: maken concreet welk gedrag past bij verschillende competentieniveaus en ondersteunen daarmee beoordeling en erkenning. De monitor Leren en lesgeven met ict maakt de ontwikkeling van deze competenties binnen instellingen zichtbaar en biedt inzicht in waar verdere ondersteuning nodig is. De publicatie ‘Bouwstenen voor effectieve docentprofessionalisering‘ beschrijft op welke voorwaarden succesvolle professionaliseringstrajecten zijn gebaseerd, zoals maatwerk, samenwerking en praktijkgerichtheid. Deze nieuwe publicatie verbindt en verdiept deze inzichten door in te zoomen op de vervolgstap: hoe kunnen onderwijsinstellingen niet alleen ontwikkeling stimuleren, maar ook structureel beoordelen, waarderen en borgen dat docenten daadwerkelijk over de juiste competenties beschikken? Daarmee vormt deze handreiking de schakel tussen visie, ontwikkeling en verankering van ict-competenties in het onderwijs.
RAPPORT