Duurzame Burgerberaden: Ontwerpprincipes voor participatieprofessionals
Beschrijving
Een burgerberaad is een relatief nieuwe, populaire participatievorm. Verschillende overheidsorganisatie, waaronder veel gemeenten, experimenteren ermee of gaan dat de komende jaren doen. Een burgerberaad is een participatievorm waarbij een representatieve (gelote) groep burgers een overheidsorganisatie adviseert over een urgent, complex en veelal omstreden vraagstuk. De adviezen komen tot stand in een aantal bijeenkomsten waarin deelnemers zich met behulp van experts verdiepen in het vraagstuk en er diepgaand over met elkaar in gesprek gaan. Het burgerberaad wordt gezien als kansrijke participatievorm voor vraagstukken over klimaat en duurzaamheid.
Het organiseren van een burgerberaad is niet eenvoudig. Participatieprofessionals, de groeiende groep ambtenaren die verantwoordelijk is voor burgerparticipatie, vragen zich af: hoe ontwerp en organiseer je een burgerberaad op een goede manier? Zij willen het goed doen, omdat een niet goed georganiseerd burgerberaad averechts kan werken en de bereidheid tot participatie en het vertrouwen van burgers in de overheid schaadt.
In dit participatieve onderzoek staan vier kenmerkende eigenschappen van burgerberaden centraal. Het gaat hier om representativiteit van de deelnemersgroep, de rol van experts tijdens het burgerberaad, de doorwerking van adviezen in beleid en de maatschappelijke inbedding ervan. In leernetwerkbijeenkomsten met participatieprofessionals die betrokken zijn bij de organisatie van een burgerberaad, merendeel over klimaat of duurzaamheid,) worden ervaringen uit de praktijk en inzichten uit het onderzoek met elkaar verbonden.
Met de inzichten uit dit onderzoek worden participatieprofessionals bij het maken van onderbouwde keuzes bij de organisatie van een burgerberaad. De inzichten worden o.a. ontsloten door middel van een ontwerp-toolkit waarin participatieprofessionals vooraf, tijdens en na afloop ven een burgerberaad worden geholpen bij het maken van keuzes. Ten tweede beoogt dit onderzoek meer inzicht te geven in de waarde van burgerberaden als participatievorm bij vraagstukken over klimaat en duurzaamheid.
Doel
Gezamenlijke dataverzameling
Een belangrijk deel van de dataverzameling, integrale observaties van de burgerberaden in
Heemstede, Amsterdam en Utrecht, is door een wisselend team van onderzoekers van de drie
betrokken lectoraten uitgevoerd. Deze data vormen de basis voor verdiepende analyses voor de
vier inhoudelijke werkpakketten. In aanvulling op de observaties werd/wordt per werkpakket
verdieping gezocht middels aanvullende dataverzameling.
Samenwerking praktijkpartners
De samenwerking met praktijkpartners binnen het onderzoek (leernetwerk) verloopt over het
algemeen goed. Er is sprake van een hoge betrokkenheid bij de meeste praktijkpartners en ook
bij de kennispartners. Op verzoek van praktijkpartners is een whatsapp groep gestart en
participatieprofessionals hebben twee keer een intervisiebijeenkomst georganiseerd. De
opkomst bij leernetwerkbijeenkomsten is gemiddeld 20 personen. Praktijkpartners waren als
case inbrenger en betrokken bij een praktijkdag voor studenten van een minor.
Praktijk en onderzoek sluiten op elkaar aan
In de leernetwerkbijeenkomsten levert dit interessante gesprekken en nieuwe inzichten op. De
leernetwerkbijeenkomsten bestaan uit kennisdeling en intervisie. De onderwerpen die uit de
intervisie naar voren komen bevestigen inzichten uit onderzoek of leiden tot aanscherping of
verdieping van onderzoeksvragen.
Vooruitblik
Het tweede jaar is de dataverzameling voor een belangrijk deel afgerond (werkpakket 3
doorwerking loopt nog enige tijd door). Het accent verschuift naar data-analyse,
onderzoekrapportages en kennisdisseminatie. De ontwikkeling van de ontwerptool is hierin een
belangrijk onderdeel. Op de planning staat ook 1) de wetenschappelijke reflectiesessie (heeft
plaatsgevonden); 2) ontwikkeling ontwerptool 3) kennisdelen (wetenschap en praktijk) en 4)
doorontwikkeling van het leernetwerk.
Belangrijke uitdaging is om de praktijkpartners ook in het tweede jaar betrokken te houden. Om
de betrokkenheid te behouden zal komend jaar focus liggen op 1) de ontwerptool 2) in het
leernetwerk de verbreding naar andersoortige participatieprojecten worden gezocht.
Pagina 4 van 9
Resultaten
Aanpak
Gerelateerde producten
Evaluatieonderzoek Burgerberaad Jaarwisseling Utrecht 2024
Eind 2023 en begin 2024 heeft de gemeente Utrecht een burgerberaad over een prettige jaarwisseling georganiseerd. In dit rapport leest u de bevindingen van het onderzoek naar dit burgerberaad. Het beraad bestond uit een serie bijeenkomsten waarin een gelote, vaste groep deelnemers adviezen formuleerde, waarbij de volgende vraag centraal stond: Hoe willen we dat de jaarwisseling verloopt in de stad Utrecht vanaf 2024-2025 en daarna? Het doel van dit onderzoek is leren van de ervaringen die met het burgerberaad zijn opgedaan. Het onderzoek heeft twee doelstellingen; 1) het beschrijven van de opzet (methodiek) van het burgerberaad, en 2) inzicht verkrijgen in de ervaringen van deelnemers aan het burgerberaad. Dataverzameling heeft plaatsgevonden door middel van enquêteonderzoek onder deelnemers voorafgaande aan en na afloop van het burgerberaad. In aanvulling hierop is bij een klein aantal deelnemers een online interview afgenomen. De resultaten laten zien dat de gestratificeerde loting heeft geleid tot een goede afspiegeling wat betreft geslacht, leeftijd, opleidingsniveau en verdeling over de verschillende wijken. Verder bestond het burgerberaad voor het merendeel uit bewoners die niet eerder deelnamen aan een door de gemeente georganiseerde vorm van participatie. Deelnemers leken geen goede afspiegeling te vormen wat betreft kenmerken die niet waren meegenomen in de loting; migratieachtergrond en perspectief ten aanzien van het vraagstuk. Deelnemers aan het burgerberaad kijken zeer positief terug op hun deelname aan het burgerberaad. Deelnemers waren positief over de manier waarop het beraad is georganiseerd en over de mogelijkheden om invloed uit te oefenen. De meeste deelnemers gaven aan dat als het onderwerp hun interesse zou hebben en de gemeente opnieuw een burgerberaad zou organiseren, ze opnieuw deel zouden nemen. Ook was er vertrouwen in opvolging van de adviezen door de gemeente. Hoewel er genoeg tijd en bijeenkomsten waren, was er in de groepsgesprekken weinig tijd voor verdieping en uitwisseling van verschillende perspectieven. Dit leverde bijvoorbeeld de – voor deelnemers verwarrende – situatie op dat er onderling tegenstrijdige adviezen werden opgesteld. Verder leidde de inbreng van expertkennis soms tot beïnvloeding van de gesprekken, wat mogelijk ten koste kan gaan van het eigenaarschap van de deelnemers. Toekomstige burgerberaden kunnen baat hebben bij meer ruimte voor kritische reflectie en het afwegen van verschillende perspectieven.
DOCUMENT
Van mee kunnen doen naar je welkom voelen
Representatie en inclusie zijn belangrijke aspecten van burgerberaden en sleutelbegrippen als het gaat om de legitimiteit van de uitkomsten van het burgerberaad (Brenninkmeijer, 2021; OECD, 2020). Professionals die zich bezighouden met de organisatie van een burgerberaad zetten zich in om een diverse groep deelnemers en een zo goed mogelijke afspiegeling van de samenleving te bewerkstelligen. Zij doen dit bijvoorbeeld door gewogen vormen van loting toe te passen met als doel ondervertegenwoordigde bewoners te betrekken (Van Bochove, 2025). Maar wanneer je deze diverse groep bij elkaar hebt, hoe zorg je er dan voor dat iedereen gelijkwaardig kan deelnemen, en iedereen zich gehoord voelt? Hoe zorg je voor inclusie? In deze longread bespreken we hoe verschillende betrokkenen – in het bijzonder de deelnemers – inclusie tijdens burgerberaden ervaren. Bij inclusiviteit in participatie gaat het om de mate waarin alle relevante sociale groepen een gelijke kans krijgen om mee te doen en gehoord te worden tijdens de gesprekken (Jacobs in SCP, 2023). We richten ons hierbij specifiek op het vraagstuk van meertaligheid. Wat kunnen we van deze ervaringen leren voor toekomstige burgerberaden en andere vormen van burgerparticipatie?
MULTIFILE
Tussen kennis en keuzes
Aan burgerberaden wordt door een diverse groep burgers deelgenomen, bijvoorbeeld door praktisch en theoretisch opgeleiden, waarvan sommigen veel weten over het onderwerp en anderen weinig of niets. Om te komen tot een ‘gedeelde kennisbasis’ van deelnemers speelt toegang tot informatie, schriftelijk of gedeeld door deskundigen, een belangrijke rol. Dit brengt het risico met zich mee dat deelnemers (onbedoeld) worden beïnvloed door wat ze lezen en horen van deskundigen. Beïnvloeding is het proces waarbij iemand (bewust of onbewust) probeert het denken, voelen of handelen van een ander te sturen of veranderen, zonder dat die ander daar volledige controle over heeft (Cialdini, 2007; Bargh & Chartrand, 1999). Bij een burgerberaad raakt het eigenaarschap dan in het geding: komen adviezen uit de koker van deelnemers? Of is het burgerberaad een doorgeefluik van wat ze hebben gehoord of gelezen van deskundigen? Eigenaarschap van deelnemers, over het proces en de uitkomsten van een burgerberaad, is belangrijk en een element waarin burgerberaden zich onderscheiden van veel andere vormen van participatie (Brenninkmeijer, 2021). Eigenaarschap van deelnemers leidt er na afloop toe dat deelnemers zich meer betrokken voelen bij het onderwerp (Pierce & Dirks, 2001). In deze longread doen we verslag van ons onderzoek naar de rol van informatie en kennis van deskundigen in burgerberaden. Op basis hiervan komen we tot een aantal lessen over het voorkomen van beïnvloeding door deskundigen. Onder kennis verstaan we uiteenlopende vormen van schriftelijke, visuele en auditieve informatie. In deze longread richten we ons op informatie die door deskundigen wordt gegeven tijdens een burgerberaad.
DOCUMENT
Thema's
Volg ons op
